Publicatiedatum: 10 juni 2009
Reporter: Albert Hendriks - Friesland Holland Nieuwsdienst - www.frieslandhollandnieuws.nl

Iedere woensdagmiddag:
Met Sonnemaboot van Makkum naar Bolsward en terug

MAKKUM (NL) – Tot en met september vaart de Sonnema-boot, het motorpassagiersschip Seestern, iedere woensdagmiddag van Makkum naar de kade bij Sonnema en weer terug. Toeristen en een iedere andere wereldbewoner kan dan, individueel of in groepsverband, kennismaken met de bekendste schippersdrank van Nederland.

Sonnema zetelt sinds de oprichting in 1860 in Fryslân; cultureel erfgoed van de bovenste plank. De trip naar de distilleerderij aan de Stoombootkade in Hanzestad Bolsward start om 13.00 uur en 18.45 uur is men weer terug in de IJsselmeerhaven. Reserveringen en info: Hanneke Huisken van HKZ Makkum, telefoon 06 57722382 of 0515 233780.

Klik op foto voor vergroting

Sonnema Berenburg
Al sinds het ontstaan van beerenburg, halverwege de 19e eeuw, is Sonnema het vlaggenschip van deze dranksoort. Sonnema Berenburg zag het licht in 1860 in het Friese plaatsje Dokkum. Hier ontwikkelde Fedde Sonnema zijn eigen unieke recept voor beerenburg. Een deel van de kruiden kocht hij van van één van de nazaten van de gerenommeerde Amsterdamse kruidenhandelaar Hendrik Beerenburg. Deze had naam gemaakt door kruidenpakketjes te verkopen aan Friese schippers die met terpaarde en mest naar de bollenstreek in het westen van Nederland voeren. De kruiden vermengden ze met jenever of brandewijn en het aftreksel kreeg de naam van de kruidenleverancier: Beerenburg. De kruidendrank werd erg populair onder de schippers, vooral omdat er aan de kruiden een geneeskrachtige werking werd toegedicht. Dit was erg belangrijk voor de schippers, want ze hadden geen tijd om ziek te zijn. Ook Fedde noemde zijn drankje naar de oorspronkelijke ontdekker Hendrik Beerenburg, maar dan wel met één "e", dit puur uit eigenzinnigheid. Hoewel de verpakking in de loop der jaren met haar tijd is meegegaan, is de Berenburg van Sonnema sinds de beginjaren altijd dezelfde gebleven. De kruiden — een dikke zeventig — worden gedurende 24 uur getrokken op jenever. In de zogenaamde trektanks ontstaat een kruidenlaag van ongeveer 50 centimeter. Door iedere keer nieuwe kruiden toe te voegen en een gedeelte van de oude kruiden weg te halen, wordt een evenwichtige, kruidige drank verkregen.

Klik op foto voor vergroting

Van Dokkum naar Bolsward
De geboortegrond van “us nasjonaal slokje” ligt in Dokkum. Het pand waar het allemaal begonnen is, bestaat nog steeds, maar vormt niet langer de thuisbasis voor Sonnema. Na meer dan 100 jaar in Dokkum gevestigd te zijn geweest, verhuisde Sonnema begin jaren zeventig van de 20ste eeuw naar Bolsward. De productie van Sonnema vindt nog altijd in Bolsward plaats, aan de Stoombootkade aan de rand van het centrum. Een ieder die hier een kijkje wil nemen is van harte welkom, want naast de productiefaciliteiten is er een bezoekerscentrum ingericht. De ontvangst van de bezoekers vindt plaats in Sonnema's eigen bruine café. Na een filmpresentatie en een rondleiding en uiteraard een proeverij heeft iedereen beslist meer dan een idee van wat Sonnema zo bijzonder maakt.

Bezoekerscentrum
Bij een bezoek aan Friesland mag een bezoek aan de distilleerderij van Sonnema Berenburg in Bolsward niet ontbreken. U hoort en ziet alles over hoe deze unieke Friese kruidendrank sinds 1860 op ambachtelijke wijze wordt geproduceerd.

Klik op foto voor vergroting

Programma
• Entree bezoekerscentrum Sonnema
• Ontvangst met koffie of thee
• Filmpresentatie in het proeflokaal
• Rondleiding met uitleg o.l.v. gids
• Proeven van originele Sonnema Berenburg
• Mogelijkheid tot het maken van een wandeling door het zeer bezienswaardige centrum van het monumentale Hanze- en Elfstedenstadje Bolsward

Toegang
Entree Euro 2,50 p.p.
Kinderen tot 16 j. gratis toegang.
Reserveren tel.: +31(0)515-572949

Bijzonderheden:
• Rondleidingen voor individuele bezoekers uitsluitend in juni, juli en augustus elke dinsdag-, woensdag- en donderdagmiddag om 13.30 en 15.00 uur.
• Voor groepen van ± 15 personen is de distilleerderij het hele jaar geopend, echter wel op afspraak.

Info: www.elfstedentouristinformation.nl
Info Sonnema-boot: www.hkzmakkum.nl
Info Sonnema: www.sonnema.nl

Publicatiedatum: 12 mei 2009
Reporter: Albert Hendriks - Friesland Holland Nieuwsdienst - www.frieslandhollandnieuws.nl

Familie Beerenburg schenkt antiek reclamebord aan Weduwe Joustra
Al sinds 1645 Amsterdamse kruiden in Friese schipperbitter

SNEEK (NL) - Trots en heel blij zegt beerenburgdistilleerder Heleen Sonnenberg van Weduwe Joustra te zijn met het eeuwenoude officiële uithangbord van kruidendokter Hendrik Beerenburg uit Amsterdam. Ellen van Deventer, de elfde generatie van de familie Beerenburg, schonk het haar onlangs persoonlijk. Mevrouw Sonnenberg — nee, niet Sonnema — vertegenwoordigt de zesde generatie Sneeker beerenburgmakers. Beerenburg met drie e’s en niet “berenburg” met twee e’s van concurrent Sonnema in Bolsward.

Heleen Sonnenberg toont het aan haar geschonken antieke reclamebord van kruidenhandelaar Hendrik Beerenburg uit Amsterdam.
Klik op foto voor vergroting

“Mevrouw Van Deventer zocht al jaren de juiste plaats voor het bijzondere familiestuk en ik kan niet anders zeggen dan dat ik me vereerd voel dat het nu hier in Sneek staat. Het loodzware bord stond met nog meer erfstukken bij haar op zolder en zowel voor haar als voor mij was de overhandiging een bijzonder en persoonlijk moment.”

Foto 1: De winkel van Weduwe Joustra aan het Kleinzand in Sneek.
Foto 2: Het proeflokaal van de in 1864 opgerichte distilleerderij en wijnkoperij Weduwe Joustra.
Klik op foto voor vergroting

Sinds 1645 Beerenburg-kruiden
In 1645 begon Hendrik Beerenburg aan de Stroomarkt 9 te Amsterdam een “groothandel in kruiden en het verpakken van deze”. Aan zijn gevel van het op één na smalste pandje van Amsterdam hing dit ijzeren uithangbord. De schippers op de skûtsjes kochten deze pakketjes en lieten ze trekken op jenever of brandewijn. Het aftreksel kreeg de naam van de ontdekker ‘Beerenburg’ en werd gebruikt als medicijn. Sinds 1864 maakt de Weduwe Joustra haar Beerenburg van zijn kruiden.

“En nu, bijna 150 jaar later, doen we nog steeds precies hetzelfde. De laatste generatie van deze familie, die de zaak runde, was mevrouw Maria van Deventer, een eigenzinnige dame. Mijn vader, Jaap Sonnenberg, haalde destijds persoonlijk de kruiden op uit Amsterdam. Als kind ben ik nog mee geweest, prachtig! Toen niet wetende dat ik nu als zesde generatie hier nog vaak aan herinnerd zou worden. Als men Beerenburg-kruiden kocht bij mevrouw Van Deventer, dan moest men altijd een half litertje meenemen, zodat zij kon proeven of het nog wel echte Beerenburg was. Ze vertrouwde lang niet iedereen. Sterker nog, ze stopte er in 1981 mee en wilde de receptuur meenemen in haar graf, want er werd méér Beerenburg gemaakt dan zij kruiden verkocht!

Foto 1: Beerenburg kruiden. Heleen Sonnenberg kan er in geuren en kleuren over vertellen.
Foto 2: De voorgevel van Weduwe Joustra in het hart van Sneek.
Klik op foto voor vergroting

Probleem
Heleen Sonnenberg: “Mijn vader had hiermee ineens een groot probleem: Wat moest hij zonder receptuur! Ze heeft hem eerst zelf zijn gang laten gaan. Dat was niet makkelijk. Hij liet de kruiden determineren, waarna de soort kruiden wel boven tafel kwamen, maar de exacte samenstelling niet. Hoeveel gram van welk kruid, dat was niet te doen. Iedere keer als mijn vader naar Amsterdam ging, nam hij een flesje mee om het haar te laten proeven. Ze vond het in eerste instantie ‘niks’, maar uiteindelijk werd hij beloond voor al zijn inspanningen, ze vertrouwde hem en heeft hem geholpen....en zo kon de Weduwe Joustra blijven voortbestaan. Later vertelde mevrouw Van Deventer vol trots “Als je Beerenburg wilt proeven zoals Hendrik Beerenburg dat ooit bedacht heeft, dan moet je bij de Weduwe Joustra zijn!

Beerenburg maakt Weduwe Joustra nog steeds op dezelfde plaats, gemaakt door dezelfde familie én met dezelfde receptuur! “Hierin onderscheidt de Weduwe Joustra zich. Daarom voelt het ook zo goed én is het zo bijzonder dat het bord hier uiteindelijk terecht is gekomen. Dat de familie Van Deventer die eer ons gunt, maakt het des te mooier!”

Heleen’s vader, Jaap Sonnenberg, de man met de rode trui, verzorgt de rondleidingen.
Klik op foto voor vergroting

Weduwe-fans
Sneek’s burgemeester Arno Brok was toevallig bij de overhandiging van het emaillebord. “Hooggeëerd bezoek” was zijn verwelkoming richting mevrouw Ellen van Deventer. Ook hij toonde zich aangenaam verrast met het antieke reclamebord: “Het is niet alleen een bijzonder erfstuk voor de Weduwe Joustra, maar ook voor de stad Sneek.” Directeur Meindert Seffinga van het nabijgelegen Fries Scheepvaart Museum, beaamde dit en bood aan mee te denken over de restauratie van het bord dat een paar honderd jaar in Amsterdam aan de gevel heeft gehangen.

Foto 1: Wat in het vat zit, verzuurt niet. Dat geldt zekert voor Weduwe Joustra, waar ook oude, extra rijpe Beerenburg wordt verkocht.
Foto 2: Ook mannen zijn er verzot op: Beerinnenburg, ook van Weduwe Joustra.
Klik op foto voor vergroting

Amsterdams drankje
Mevrouw Sonnenberg: “De tekst op het bord is nog goed leesbaar, dus we laten het eerst voor wat het is! Je zou het wel buiten aan de gevel willen hangen, maar daar is het gewoon te kostbaar voor. Het krijgt een bijzondere plaats in ons beerenburgmuseum! Zie het als een knipoog naar Amsterdam, want daar komt toch écht de Beerenburg vandaan, al is het inmiddels onlosmakelijk verbonden met de provincie Fryslân.”

Info: www.weduwejoustra.nl

Publicatiedatum: 29 september 2009
Reporter: Albert Hendriks - Friesland Holland Nieuwsdienst - www.frieslandhollandnieuws.nl

Bierbrouwer Aart van der Linde ‘Held van de Smaak’
Het Friese Us Heit verslaat het Limburgse Gulpener

	Klik op foto voor vergroting

ZAANDAM (NL) – Bierbrouwer Aart van der Linde van De Friesche Bierbrouwerij Us Heit in Bolsward mag zich sinds zondag 27 september 2009 ‘Held van de Smaak’ noemen. Een vakjury uit de culinaire wereld, die dit jaar het vizier gericht had op ambachtelijk werkende Nederlandse bierbrouwers, lichtte de Friese brouwerij als topper uit twaalf genomineerden en niet, zoals verwacht, het Limburgse Gulpener. Behalve een oorkonde ontving De Bolswarder ondernemer een cheque voor het maken van een studiereis. Van der Linde’s collega Toon van der Heijden van brouwerij Sint Servattumus in Schijndel in Noord-Brabant won zondag de publieksprijs.

	De onderscheiden brouwmeester van Bolsward, Aart van der Linde (tweede van rechts) tijdens een rondleiding in zijn bierbrouwerij en whiskystokerij. Klik op foto voor vergroting

Bierbrouwer en whiskystoker Van der Linde was 27 september 2009 aanwezig bij de bekendmaking van de uitslag tijdens het culinair-culturele festival SmaakExplosies op het Nieuw Hembrugterrein in Zaandam. ‘Held van de Smaak’ is door een onderdeel van. Het festival, dat gecoördineerd werd door Biologica, vormde de afsluiting van de week van de smaak. “Ik was aangenaam verrast. Ik was ervan overtuigd dat Gulpener er met de prijs vandoor zou gaan. Die brouwer is ook heel goed bezig. Vergeleken met hen zijn wij natuurlijk een heel kleine speler.”

Jury: pioniersgeest
Vorig jaar waren de ambachtelijke bakkers het onderwerp van smaakonderzoek, dit jaar waren dus de producenten van ambachtelijke en streekgebonden bieren het thema. Volgens de jury, die uit culinaire specialisten en journalisten bestond, won Van der Linde de prijs omdat hij uitsluitend biologische grondstoffen uit zijn eigen regio gebruikt, duurzaam produceert en, ook belangrijk, distribueert, voornamelijk in Friesland en wijde omgeving. De jury vond Van der Linde een voorbeeld voor anderen in de sector. Hij werd ook geprezen om het streekgebonden karakter van zijn producten — hij betrekt alle brouwgerst en andere granen uit de directe omgeving — en de interne energieopwekking.

“Van der Linde is een echte pionier die risico´s heeft genomen en zijn bedrijf op eigen kracht heeft opgebouwd”, aldus de juryleden van de verkiezing Held van de Smaak 2009. Dit jaar waren dat Anneke Ammerlaan – trendwatcher, Ammerlaan Taste&Trends; Bob Cramwinckel – Centrum voor Smaakonderzoek Wageningen; Mac van Dinther – culinair journalist voor o.a. De Volkskrant; Andrea van Gemst – foodie, Slow Food Noord Nederland; Peter Klosse – Academie voor Gastronomie en Restaurant De Echoput en Eric van Veluwen – De Valeouwe, culinair projectmanagement, eigenaar van landgoed Rhederoord uit De Steeg.

	Us Heit heeft al meerdere onderscheidingen op haar naam staan, zoals de maker van het beste bokbier van Nederland in 2004 tijdens een nationaal bokbierfestival. Klik op foto voor vergroting

Eigen mouterij
Zeer bijzonder vonden de specialisten de originele smaak van Us Heit speciaalbieren waaraan Us Heit’s eigen mouterij in grote mate bijdraagt. Us Heit is de enige Nederlandse bierbrouwerij met een mouterij aan huis. Water is de basisgrondstof van bier en mede bepalend voor de smaak. Verder is er zetmeel nodig dat zich omzet in suikers, een goede voedingsbodem voor gist en, verder in het proces, voor alcohol. Zetmeel zit in onder meer in granen als gerst en tarwe die door Us Heit zelf worden gemout, dat wil zeggen bevochtigd om het kiemproces in gang te zetten. Bij het kiemen komen enzymen vrij die zetmeel omzetten in suikers, zogenaamde moutsuikers. Daarna worden gedroogde hopbellen toegevoegd. Hop bevat lupuline en geeft bier een kenmerkend aroma en bepaalt ook de bitterheid. Gist zorgt ervoor dat de suikers worden omgezet in koolzuur en alcohol.

Het mouten geschiedt in vier stappen: 1. Het reinigen en sorteren van het graan. Hierbij worden stof, kaf, andere granen en onkruidzaden verwijderd met een wanmolen en een trijzel; 2. Het weken van het graan. Hierbij wordt het met periodes onder water gezet zodat het vochtgehalte stijgt tot ongeveer 45 procent, koolzuur uit het graan ontsnapt en het graan wordt belucht. Door deze bewerkingen ontstaat kiemgoed; 3. Het kiemen van het graan. Dit proces duurt ongeveer 6 dagen. Het vochtige kiemgoed wordt in lagen van 20 cm dik opengespreid, regelmatig gekeerd en indien nodig bevochtigd. Het eindproduct heet groenmout. Het is rijk aan enzymen en kan onmiddellijk in een stokerij worden gebruikt; 4. Bij het “eesten” van het groenmout wordt het vochtgehalte van het groenmout verlaagd waardoor het kiemproces wordt stilgelegd en schimmelaantasting wordt vermeden.

Mout kan donkerder gemaakt worden, door het op hogere temperatuur te drogen. Door de mout te roosteren kan de smaak worden beïnvloed. Het mout wordt uiteindelijk vermalen tot moutschroot. Vroeger gebeurde dat op een door de wind aangedreven moutmolen.

Week en Helden van de Smaak
De Week van de Smaak is een gezamenlijk initiatief van Biologica, Euro-Toques, Pierre Wind, Slow Food Nederland, Streekeigen Producten Nederland, Kunsthal Rotterdam. De projectleiding ligt bij Biologica. De Week van de Smaak 2009 werd mede mogelijk gemaakt door de Rabobank, het VSBfonds, het ministerie van LNV, het ministerie van VWS, de gemeente Den Haag, Amsterdam Hoofdstad van de Smaak 2009, de Stuurgroep LIB, de Volkskrant en de Vrienden van de Week van de Smaak. De Helden van de Smaak verkiezing 2009 werd mede mogelijk gemaakt door het Centraal Brouwerij Kantoor (CBK) en biervereniging PINT.

Info: www.bierbrouwerij-usheit.nl
Info: www.biologica.nl
Info: www.gulpener.nl
Info: www.sintservattumus.nl
Info: www.pint.nl